‘Εντιμα Ψέματα (Άννα Συνοδινού)
Κρείσσον ελέσθαι ψεύδος, ή αληθές κακόν.
Μένανδρος
Κοιτάξτε αυτή τη γραμμή στην οθόνη. Αυτό το υστερικό, πράσινο τρεμόπαιγμα που πασχίζει να πείσει το σκοτάδι πως κάτι συμβαίνει ακόμα, πως υπάρχει ρυθμός, πως υπάρχει ελπίδα. Οι γιατροί το λένε «ζωτικά σημεία». Εγώ το λέω έντιμο ψέμα της κανονικότητας. Είναι ο παλμός μιας κοινωνίας που έχει ήδη υποστεί εγκεφαλικό θάνατο από την υπερπληροφόρηση και την απάθεια, αλλά συνεχίζει να σπαρταράει επειδή ο παγκόσμιος αλγόριθμος ξέχασε —ή δεν τον συμφέρει ακόμα— να πατήσει τον διακόπτη.
Σε έναν κόσμο όπου οι διεθνείς ειδήσεις θυμίζουν σενάριο δυστοπικής ταινίας που ξέφυγε από το μοντάζ και οι γεωπολιτικές σκακιέρες καταρρέουν πάνω στα κεφάλια των πιονιών, η αλήθεια έχει γίνει το πιο ανθυγιεινό προϊόν της αγοράς. Η αλήθεια είναι μια ευθεία γραμμή: η παγωμένη σιωπή των ερειπίων που οι επενδυτές βαφτίζουν «ευκαιρίες ανάπτυξης», η κυνική στατιστική των αριθμών που ευημερούν πάνω σε σώματα που λιμοκτονούν, η απάθεια μιας Ιστορίας που γράφεται πλέον με κώδικα, και όχι με αίμα. Ποιος αντέχει αυτή την αλήθεια χωρίς αντικαταθλιπτικά, ένα καλό φίλτρο στο Instagram ή μια δόση εθελοτυφλίας;
Ζούμε σε μια κοινωνία που υποφέρει από «υπερβολική αλήθεια» και «ελάχιστη παρηγοριά». Γι' αυτό εφηύραμε το Έντιμο Ψέμα. Το κάναμε θρησκεία, πολίτευμα και αμορτισέρ ανάμεσα στην τραχύτητα του κόσμου και την ευθραυστότητα της ψυχής μας. Δεν είναι η απάτη του κέρδους, ούτε ο δόλος της εξουσίας. Είναι η κοινωνική αναισθησία που επιτρέπει στην εγχείρηση της ύπαρξης να συνεχιστεί χωρίς ο ασθενής να πεθάνει από το σοκ.
Είναι το «όλα θα πάνε καλά» που ψιθυρίζει η μάνα στο παιδί της σε ένα υπόγειο της Γάζας, ενώ οι τοίχοι τρέμουν. Είναι η «καλημέρα» που ανταλλάσσουμε στο μετρό, προσποιούμενοι πως δεν είδαμε τους τίτλους των ειδήσεων. Είναι η υπόσχεση πως «θα είμαστε εδώ και αύριο», ενώ κανείς δεν υπογράφει πια για το αύριο. Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να μη νιώσουμε το κρύο της ηθικής μας αποσύνθεσης, μια ψευδαίσθηση κανονικότητας που συντηρούμε, τακτοποιώντας το σπίτι μας ενώ ο κόσμος έξω αναδιατάσσεται βίαια.
Είναι το «έχουμε δημοκρατία» που ψελλίζουμε, ενώ γλείφουμε τις οθόνες μας για μια στάλα ψηφιακής αποδοχής, υποταγμένοι σε όρους χρήσης που ποτέ δεν διαβάσαμε. Είναι το «όλα θα φτιάξουν» που ξερνάμε στα αυτιά των παιδιών μας, την ώρα που το μέλλον τους πλειστηριάζεται σε κάποιο κλιματιζόμενο γραφείο στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Είναι η «διπλωματική λύση» που βαφτίζουν οι ισχυροί την επόμενη σφαγή και η «ανθρωπιστική ανησυχία» που ποστάρουμε ανάμεσα σε μια φωτογραφία του φαγητού μας και μια διαφήμιση διακοπών, ενώ οι πύραυλοι που πληρώσαμε με τους φόρους μας μετατρέπουν παιδικά δωμάτια σε σκόνη. Είναι το ψέμα που μας επιτρέπει να καταπιούμε το δείπνο μας χωρίς να νιώθουμε τη γεύση της χολής και του αίματος που ποτίζει το χαλί μας.
Φιλοσοφικά, το έντιμο ψέμα είναι η νίκη της Ενσυναίσθησης πάνω στη Λογική. Από τους αρχαίους τραγωδούς μέχρι τις μάνες στα καταφύγια, η ανθρωπότητα επιβίωσε χάρη σε αυτά τα «έντιμα ψέματα». Γιατί η αλήθεια είναι ένας τοίχος. Και το ψέμα... το ψέμα είναι η πόρτα που σχεδιάζουμε πάνω στον τοίχο για να μπορέσουμε να περάσουμε απέναντι. Τελικά, η τιμιότητα μιας λέξης δεν κρίνεται από το αν ανταποκρίνεται στα γεγονότα, αλλά από το αν υπηρετεί τη ζωή.
Είμαστε οι περήφανοι συντηρητές μιας μεγάλης αυταπάτης. Και ίσως αυτό να είναι το μοναδικό μας μεγαλείο: ότι συνεχίζουμε να σχεδιάζουμε κύματα πάνω σε μια ευθεία γραμμή θανάτου. Σερφάρουμε πάνω στην ίδια μας την καταστροφή με το κινητό στο χέρι, αναζητώντας απεγνωσμένα το επόμενο έντιμο ψέμα που θα μας γλιτώσει από τη ντροπή. Στο τέλος της ημέρας, η αλήθεια είναι μια πολυτέλεια για τους νεκρούς. Οι ζωντανοί χρειαζόμαστε μια καλοραμμένη πλάνη για να αντέξουμε το βάρος της επόμενης αναπνοής.
Το ψέμα αυτό είναι έντιμο μόνο επειδή είναι αναγκαίο. Είναι η λευκή σημαία που υψώσαμε μπροστά στον παραλογισμό της ισχύος. Αν η γραμμή του παλμογράφου ισιώσει και αναγκαστούμε να παραδεχτούμε πως είμαστε απλώς οι καλοταϊσμένοι θεατές στο σφαγείο της ίδιας μας της ύπαρξης, τότε ο πολιτισμός μας θα διαλυθεί σε δευτερόλεπτα από τον απόλυτο τρόμο της συνειδητοποίησης. Αν πούμε τα πράγματα με το όνομά τους ο κόσμος μας θα πεθάνει από υπερβολική δόση ειλικρίνειας. Γι' αυτό προτιμάμε τον θόρυβο: τη γελοιότητα των τάσεων, την οργή του πληκτρολογίου που εκτονώνεται σε δέκα λεπτά, την ψευδαίσθηση πως η ενημέρωσή μας μάς καθιστά καλύτερους ανθρώπους.
Στον παλμογράφο της Ιστορίας, το «έντιμο ψέμα» είναι το ηλεκτρικό σοκ που αποτρέπει την οριστική παύση.
Και το πιο εφιαλτικό; Όταν η γραμμή τελικά ισιώσει —γιατί η πραγματικότητα, σε αντίθεση με εμάς, δεν κάνει εκπτώσεις και δεν δέχεται δωροδοκίες— κανείς δεν θα το προσέξει. Ένας «έξυπνος» αλγόριθμος θα συνεχίσει να ποστάρει για εμάς, να κάνει scroll για εμάς, να αγοράζει για εμάς, βεβαιώνοντας τους υπόλοιπους μελλοθάνατους πως «η σύνδεσή μας παραμένει σταθερή». Γιατί στον κόσμο μας, ο θάνατος από ειλικρίνεια είναι η απόλυτη αποτυχία του marketing. Προτιμάμε να σβήσουμε μέσα στη λάμψη μιας καλοκουρδισμένης πλάνης, πιστεύοντας πως ο παλμός μας ήταν κάτι ιερό, ενώ στην πραγματικότητα ήταν απλώς ένα παράσιτο στην οθόνη κάποιου που μετρούσε τα κέρδη του από την οργανωμένη μας απόγνωση.
Παραμιλητό στο τηλέφωνο Δευτέρα πρωί (Βάσω Τζιβανάκη)
Ναι, δεν πειράζει που δεν πήγε τέλεια
είναι σαφές ότι προσπάθησε αρκετά,
είστε κι εσείς από κοντά,
μα φαίνεται πως έχουν μπει απτοί στόχοι.
Κοιτάξτε, είναι στο χέρι του Συλλόγου,
εγώ ως υπεύθυνη του τμήματος θα τους εκθέσω την πρόοδό της
και πόσο γενικά έχει εμπεδώσει τον κανονισμό.
Τώρα αν επηρεάστηκε απ' το κλίμα στον οργανισμό
μήπως κι εμείς δεν ήμασταν παιδιά,
μα πώς, σας νιώθω.
Έκτη ώρα, θα πεινάσουν, θα νυστάξουν, πώς θα βγει;
Εσείς την παροτρύνετε να μην αργεί να κοιμηθεί;
Και σας ακούει;
Φέρεστε δίκαια η μια στην άλλη;
Τι ώρα σχολάτε δεν συγκράτησα.
Α ναι, της εποχής κι αυτό, πολλή πληροφορία,
δύσκολο και για μας που είμαστε ενήλικες,
σκεφτείτε για τους μαθητές τι φασαρία.
Μη μου το λέτε εμένα,
στα είκοσί της πάλι θα την ξαναζήσετε,
οι κοινωνιολόγοι το ‘λεγαν προχθές και τους πιστεύω.
Εν κατακλείδι, όχι, η Ελένη ήταν εκτός.
Παρατηρήτρια ας πούμε,
ανάμειξη ενεργός δεν μαρτυρείται.
Θα καλυφθούν οι ώρες, μην ανησυχείτε,
θα βγει η ύλη ανελλιπώς.
Ακούω ότι είναι άσχημα. Μα θα συνέλθει.
Άσχημα, ναι.
Και τα παιδιά ασχημονούντα κι η εποχή ασχημάτιστη.
Αλλά κι η ασχήμια πόσο να κρατήσει;
Κάποια στιγμή η αλήθεια λάμπει.
Κι η ομορφιά της γνώσης,
ο πλούτος του σχολείου,
η συνοχή της κοινωνίας,
το άσπρο των εφηβικών ονείρων
η θέρμη των γονέων
η ομόνοια των συναδέλφων
το όραμα της αρτίωσης
ο πλούτος του σχολείου
ο πλούτος του σχο
λείου ο πλούτος του δολί
ου του δούλου
ο πλούτος του πλούτου
του του του του του του του…
